Tahribatsız Muayene Nedir? | Şekilleri Nedir?

0

Tahribatsız muayene, incelenecek olan parçanın fizyolojik bütünlüğüne zarar vermeden kalitesinin belirlendiği bir muayene türüdür. Bu kontrol yöntemiyle meydana getirilen işlemlerde, kontrol edilen materyal hiçbir şekilde bozulma olmamaktadır. Bu muayenenin geçerliliği daha evvelinde yapılmış olan tahribatlı muayenelerin sonuçlarına dayanmaktadır.

Bu testleri yapabilmek için malzemenin dinlenmiş (kaynak gerilimlerinin bitmiş) ve ortam sıcaklığında olması gerekmektedir.

Tahribatsız muayene yöntemlerini 6 grupta inceleyebiliriz. Bunlar;

  1. Göz ile Muayene
  2. Penetrant Muayene
  3. Manyetik Parçacık ile Muayene
  4. Girdap Akımları ile Muayene
  5. Ultrasonik Muayene
  6. Radyografik Muayene

Göz ile Muayene

Göz ile muayene, ürünlerin yüzeyindeki süreksizlikler, yapısal bozukluklar, biçim hataları şeklinde kaliteyi etkileyen parametrelerin gözle yada optik cihazlar yardımı ile muayene edilmesidir. Gözle muayene oldukca kolay bir yöntem olmakla beraber, en mühim ve yaygın olarak kullanılan muayene yöntemidir. Çoğu zaman öteki tahribatsız muayene şekillerinin uygulanmasından ilkin yapılması gerekir.

Bu yöntem, metalik yada metalik olmayan tüm malzemelere uygulanabilir. Muayene yüzeylerine ulaşabilirlik durumuna gore gerektiğinde endeskop, videoskop, büyüteç, kumpas, açılı ayna, cetvel şeklinde çeşitli araçlardan yararlanılabilir.

Gözle muayenede; çatlaklar, birleşme hataları, dikiş yükseltileri, sıçrantılar, yanma oluğu, görülebilir gözenekler, görülebilir katı çökeltiler, yetersiz kaynak nüfuziyeti şeklinde hatalarla karşılaşılabilir.

Yalnız yüzey hatalarının tespit edilebilmesi, iç yapı hakkında data vermemesi, bulguların kontorlü icra eden personele gore değişim gösterebilmesi, göz yanılmaları ve yetersiz aydınlatmalar yanlış kararlara yol açabilir.

Penetrant Muayene

Penetrant muayene, gözeneksiz malzemelerdeki yüzey süreksizliklerini saptamak amacıyla yapılır. Girici boya (penetrant) tüm kirliliklerden arındırılmış temiz yüzeye uygulanır ve yüzey süreksizliğinin içine kılcal tesir ile nüfuz eder. Yeteri kadar nüfuz ettikten sonrasında fazla boya yüzeyden temizlenir. Yüzeydeki süreksizliklere girmiş olan boya, emici bir geliştirici yardımıyla geri çekilir ve parça yüzeyinde görünür bir emare oluşur.

Penetrant Muayene
Penetrant Muayene

Bu şekilde bir tek yüzey süreksizlikleri tespit edilebilir. Ek olarak gözenekli malzemelerde kullanılamaz ve oldukca pürüzlü yüzeylerde uygulanması zor olsa gerek.

Bu yöntemde genel olarak araç-gereç sınırlaması yoktur. Metalik yada metalik olmayan tüm malzemelerde aşırı gözenekli olmamaları koşulu ile yüzey hatalarının tespiti için kullanılabilir.

Çatlaklar, gerilimli korozyon çatlakları, yorulma çatlakları, dövme işleminde oluşan çatlaklar, metalik olmayan kalıntılar, kaynamama hataları tespit edilebilir.

Manyetik Parçacık ile Muayene

Manyetik parçacık yöntemi ile yüzeydeki ve yüzeye yakın hatalar tespit edilerek bölgeleri belirlenir. Bu işlem oldukça kolay, süratli ve düşük maliyetli olmakla beraber, ferromanyetik malzemelere uygulanabilen geniş bir kullanım alanına haizdir.

Yöntem, temel olarak incelenen malzemenin manyetikleştirilmesi esasına dayanmaktadır. Metale manyetik akı gönderilir. Süreksizliklerin görüldüğü yerlerde bir sızıntı görülür. Püskürtme esnasında metal yüzey demir tozunu çeker. Böylece, mevcut süreksizliklerin bölgeleri tespit edilir.

Manyetik Parçacık ile Tahribatsız Muayene
Manyetik Parçacık ile Tahribatsız Muayene

Bu yöntem bir tek magnetize edilebilir malzemelere uygulanabilir. Ek olarak, manyetik alan içine uygun açıda konumlanmamış süreksizlikler belirlenemez.

Girdap Akımları ile Muayene

Girdap akımları testi ile malzemenin yüzeyinde yada yüzeyine yakın olan oldukca minik çatlaklar algılanabilir. Geometrik açıdan zorlayıcı yüzeyler incelenebilir. İletkenlik ölçümü, kaplama kalınlığı ölçümü, çatlak ve korozyon tespiti mümkündür.

☞ Sanal Şantiyede gösterilen içerikleri telegram kanalımızdan takip edebilirsiniz.
-
☞ Güncel inşaat araç-gereç tutarları için tıklayın. 

Bu yöntemde genel olarak bir üreteç, bir kontrol bobini ve bir gösterge kullanılmaktadır. Üreteç, manyetik alanı yaratan kontrol bobinine değişken akım sağlar. Değişken manyetik alan, iletken kontrol parçasına girdap akımlarını endükler. Endüklenen bu girdap akımları bobinin manyetik alanına zıt yönde ikinci bir manyetik alan oluşturur. Kontrol edilen parçanın özelliklerindeki bir değişiklik yada süreksizlik, elektrik direncinde değişikliğe niçin olur ve manyetik alan değişmiş olur. Gösterge, malzemenin girdap akımlarını iyi mi etkilediğini kaydeder.

Girdap Akımları ile Tahribatsız Muayene
Girdap Akımları ile Tahribatsız Muayene

Ultrasonik Muayene

Yüksek frekanslı ses dalgaları yardımıyla meydana getirilen bir denetim yöntemidir. Bu yöntemin amacı süreksizlikleri saptamak, kalınlık ölçmek ve araç-gereç özellikleri üstünde çalışmaktır. Bu muayene yönteminde hatanın yeri, büyüklüğü ve tipine gore ekolar değişim gösterir.

İlk aşamada engele çarpan ses dalgası yansır. Çarpma açısına bağlı olarak yansıyan sinyal, alıcı proba ulaşabilir yada ulaşamayabilir. Yansıyan sinyal alıcı proba ulaşırsa ultrasonik muayene aletinin ekranında yankı belirir ve hatanın yeri tespit edilir.

Radyografik Muayene

Radyografik muayene yöntemi, oldukça kırılgan bir muayene yöntemi olmakla beraber, muayene sonuçlarının kalıcı olarak kaydedilebilir olması sebebiyle sanayide en yaygın olarak kullanılan tahribatsız muayene şekillerinden biridir. Bu yöntem ferromagnetik olan yada olmayan metaller ve tüm malzemelere uygulanabilir.

Kontrol edilen parça, bir kaynaktan çıkan ışınım demeti (x yada gama ışınları) ile ışınlanır. Işınım araç-gereç içinden geçerken malzemenin özelliğine bağlı olarak belli oranda yutulur ve parçanın arka yüzeyine yerleştirilmiş olan filme ulaşarak filmi etkisinde bırakır. Süreksizlikler radyasyonu değişik şekillerde soğurur ve süreksizliklerin olduğu bölgelerden geçen radyasyonun sertliği ve film üstünde oluşturacağı kararmalar değişik şekillerde görülür. Filmin banyo işleminden sonrasında, süreksizliklerin emaresi olan kararmalar görünür hale gelir.

Radyografik Muayene
Radyografik Muayene

Bu yöntemin dezavantajları; ışınım tehlikesi, hatanın derinliğinin gösterilememesi ve nispeten pahalı olması olarak sıralanabilir.


Kaynaklar / Referanslar

Leave A Reply